Anja Vissers gaat verspilling in de zorg tegen

Wie incontinentiemateriaal nodig heeft,  krijgt voor drie maanden voorraad in huis, soms zelfs voor langere tijd. Dat zijn vaak enorme pakketten. Zorgverzekeraars bepalen aan de hand van een telefoontje wat iemand nodig heeft. Daardoor ontstaan flinke overschotten. Vroeger regelde de apotheek in het dorp of de wijk die bestellingen. “Ik kan echt wel goed inschatten wat iemand nodig heeft. En als een patiënt terminaal is, geef ik niet voor maanden incontinentiemateriaal mee. In die situatie heb je vaak ook niets aan luierbroekjes”, zegt: apothekersassistent Anja Vissers uit Castenray. 

Overschotten 

Als patiënten verhuizen naar bijvoorbeeld een zorginstelling of van materiaal veranderen, worden nieuwe producten wederom in grote aantallen voorgeschreven en geleverd. Zo groeit de berg met overschotten.

In Nederland wordt al guaw zo’n 30 procent verspild, blijkt uit het Zorgverspillingsrapportage 2023 van Logistics Community Brabant (LCB). “Al dat overgebleven incontinentiemateriaal wordt na overlijden vernietigd, want dat zijn nu eenmaal de regels”, zegt Vissers. 

En daar heeft de apothekersassistente verschrikkelijk veel moeite mee. “Er is gewoon helemaal niets mis met dat spul. Het zit allemaal nog keurig in de verpakking. Veel nabestaanden hebben geen idee wat ze ermee moeten. Dus gooien ze het vaak in de containers voor gebruikt incontinentiemateriaal die in bijna alle dorpen en wijken te vinden zijn.” 

Inleverpunten 

Het liefst wil Vissers terug naar het oude systeem waar de apotheekmedewerkers bekijken wat en hoeveel iemand nodig heeft. Dat zit er voorlopig niet in. Vissers wil niet wachten tot de regels veranderd zijn. Dus begon ze vorig jaar mei, samen met collega Hanneke van Andel uit Halsteren, zelf maar met het inzamelen van ongebruikt incontinentiemateriaal. Daarvoor richtten ze ‘De Apotheek van de Toekomst’ op. Via dit platform kunnen medische hulpmiddelen worden gedoneerd. 

Inmiddels hebben ze zestig inleverpunten door heel Nederland, van Sneek tot in Venray. Dat zijn apotheken, thuiszorgorganisaties en ziekenhuizen die bereid zijn een ruimte vrij te maken voor teruggebracht incontinentiemateriaal. In Limburg zijn inleverpunten bij Thuiszorg Weeterland, Apotheek Meerlo en Thuiszorgcooperatie Liz in Venray. 

Vissers en Van Andel komen het materiaal op hun vrije dag ophalen. Meer dan honderdduizend luiers en verbanden liggen sinds afgelopen zomer opgeslagen in panden in Halsteren en Venray, die ze een jaar lang gratis mogen gebruiken.

 

Financiële hulp

Nu is het tijd om de hulpmiddelen te brengen bij de mensen die het nodig hebben. Ondertussen moet het inzamelen ook doorgaan. “Wij houden dit niet vol zonder financiële hulp. Iedereen is enthousiast. De gemeente Venray, de ambtenaren van het minsterie van Volksgezondheid zijn komen kijken, maar geld is er vooralsnog niet. Subsidieverstrekkers weten niet goed in welk plaatje wij passen”, legt Vissers uit. “Zo jammer, we hebben geen enkel commercieel belang. Ik zou zeggen: blijf niet praten, maar doe iets. Van al die verspilling wordt de zorg ondertussen alleen maar duurder.” 

Korting

Daarom zijn de vrouwen nu op zoek naar zorginstellingen die het ingezamelde incontinentiemateriaal voor ongeveer 40 procent van de nieuwprijs willen kopen. “Daarmee zijn zij dan een stuk goedkoper uit en hebben wij geld voor de inzameling en opslag.” Wat het ingewikkeld maakt, is dat zorgorganisaties vaak vastzitten aan contracten met leveranciers. Als ze een deel, van het materiaal elders inkopen, lopen ze kortingen en bonussen mis. Dit is niet de eerste actie van Anja Vissers, die drie dagen per week in de apotheek van Meerlo werkt en één dag in touw is voor ‘De Apotheek van de Toekomst’. Een aantal jaren gelden maakte ze zich al sterk tegen de verspilling van medicijnen. Jaarlijks wordt in Nederland voor zo’n 100 miljoen euro aan ongebruikte medicijnen weggegooid, omdat er te veel zijn voorgeschreven, iemand is overgestapt op een ander medicijn of omdat een patiënt is overleden. Al die medicijnen moeten vernieitgd worden, omdat niemand weet of ermee geknoeid is en hoe ze zijn bewaard. Dat zijn de strenge regels van de Europese Unie. 

Beste Zorgidee 

Vissers bedacht toen een chip die bij de medicijnen wordt gestopt, waarop eenvoudig te zien is of ze op de juiste temperatuur zijn bewaard. Als je dat vervolgens in een simpel geseald zakej verpakt, zie je meteen of er met de verpakking is gerommeld. Ze wint er in 2011 de hoofdprijs, 10.000 euro, mee bij de prijsvraag Beste Zorgidee van ziektekostenverzekering ONVZ. Twee jaar later krijgt ze ook de Herman Wijffels-innovatieprijs van de Rabobank. Daar is het, voorlopig bij gebleven. De Europese Unie in Brussel onderzoekt op dit moment hoe medicijnverspilling kan worden aangepakt. 

Onderwijs 

Vissers wil daar niet op wachten. Lukt het nog niet met medicijnen, dan toch zeker met inconentiemateriaal, dat niet lijdt, onder temperatuurverschillen. Ze heeft contact gezocht met de Venrayse Angelique Camps, mede-eigenaar van Leermeester in Zorg (LIZ), een praktijkleerbedrijf in de thuiszorg. “Tijdens de zorg- en welzijnsopleidingen is weinig aandacht voor preventie en duurzaamheid. LIZ probeert via samenwerking met het zorgonderwijs, op verschillende niveaus, bewustwording van die verspilling voor elkaar te krijgen.” 

Camps gebruikt voor haar opleidingen al materialen die anders de verbrandingsovens zouden belanden. “Met een katheter die officieel over de houdbaarheidsdatum is, kan je nog prima oefenen, zegt Vissers. 

Afgelopen zaterdag hebben ze samen posters geplakt bij onder meer het seniorencomplex Ambachtskwartier in Venray. “Om de mensen erop te wijzen waar ze ongebruikt incontinentiemateriaal kunnen inleveren. Wij willen in elk geval niet stilzitten.