Duurzaamheid – de perverse prikkel in de zorg?!

Gelukkig is de maximumsnelheid op de A2 altijd 100 km/uur, dacht ik. Hoe dicht zitten onze steden, dorpen, het Groene Hart en bedrijvigheid wel niet op elkaar! Ondanks dat sommige mensen de 100 km/uur irritant vinden, is het een goede maatregel.

In het AMC was ik opgelucht door de ruime en hoge ruimtes terwijl ik naar de collegezalen liep – dat gaf letterlijk lucht. Samen met de coronavaccinatie die ik de dag ervoor had ontvangen, begon ik met goede moed aan het jaarlijkse symposium “Verspil geen Pil”.

In 2050 wil Nederland haar ecologische voetafdruk met 95% hebben verminderd ten opzichte van 1990 . Dat is ons streven en beleid. De reden? Bodem, water, lucht, natuur, temperatuur, voedselzekerheid, woningen, energie en mobiliteit zijn essentieel voor ons dagelijks functioneren en overleven. Zonder deze basisvoorzieningen kan onze economie niet draaien. Schoon water, vruchtbare bodem en gezonde lucht moeten levengevend blijven, niet ziekmakend.

Het landelijke uitvoeringsprogramma VANG (Van Afval Naar Grondstof) moet ervoor zorgen dat we ook in de zorgsector duurzamer werken. Dat begint bij de productie, het vervoer, het gebruik en de verwerking van hulpmiddelen en medicijnen .

Bewustwording binnen de zorg is een cruciaal instrument om deze duurzame verandering te bewerkstelligen. Wist je dat 60% van de CO2-uitstoot bij een staaroperatie afkomstig is van de reiskilometers van het personeel ? Als mensen vaker de trein zouden nemen of elektrisch zouden rijden, zou dat al enorm helpen. Voeding in ziekenhuizen, energieverbruik en de samenstelling van gebouwen – alles heeft invloed en kan duurzamer.

Nederlandse gemeenten pleiten bijvoorbeeld voor zindelijkheidstraining bij jonge kinderen. De hoeveelheid luiers en de kosten voor het afvoeren, verbranden en bouwen van fabrieken om luiers tot herbruikbare grondstoffen te verwerken, zijn gigantisch. Ouders die geen tijd, kennis of motivatie hebben om hun kinderen zindelijk te maken, zorgen voor drie jaar extra luierproductie per kind. Dit resulteert in een enorme berg afval en hoge kosten voor de samenleving en het milieu .

Bewustwording dus – ook bij artsen en apothekers die medicijnen en hulpmiddelen voorschrijven. Het gesprek dat zij voeren met hun patiënt of cliënt is hét moment om duurzaamheid te bespreken. Wordt het medicijn juist gedoseerd? Hoe lang moet de proefperiode zijn? Hoe moet het middel bewaard worden? Zijn mensen bereid het medicijn daadwerkelijk te gebruiken? Als dat niet het geval is, verbreek dan de verpakkingszegel niet en retourneer het binnen 10 dagen. Goede voorlichting en begeleiding bij het gebruik van medicijnen en hulpmiddelen zijn belangrijk om duurzaam te kunnen werken, zodat er op lange termijn voldoende middelen beschikbaar blijven.

Natuurlijk werd ook ons zorgsysteem en de stijgende zorgkosten besproken tijdens de bijeenkomst. “Medicijnen zijn slechts verantwoordelijk voor een klein deel van het afval en de zorgkosten,” merkte een vertegenwoordiger van VGZ op. Hij voegde daaraan toe: “Duurzaamheid moet geen perverse prikkel zijn in de zorg.” Zijn uitleg was dat als je kiest voor een duurzame leverancier van hulpmiddelen of medicijnen, maar deze slecht presteert, je alsnog een probleem hebt. Zo kan duurzaamheid een ongewenste bijwerking hebben in de zorg .

Maar wat ziet VGZ over het hoofd? Tegen 2060 zal het gebruik van incontinentiematerialen wereldwijd vertienvoudigen . Het afval zal dus ook enorm toenemen. Nu al vormen absorberende hygiëneproducten meer dan 8% van het gemeentelijk afval dat verbrand wordt . Andere ontwerpen, wetgeving, productiestandaarden en verwerkingsmethoden kunnen dit veranderen, maar deze stappen worden nog steeds niet doorgevoerd. Gemeenten kunnen de huidige kosten nauwelijks dragen.

Zindelijkheidstraining, herbruikbare producten en subsidies voor het aanschaffen van herbruikbare luiers voor ouders met een laag inkomen worden door de Nederlandse Vereniging van Gemeentelijke Afvalbedrijven (NVRD) gezien als realistischere oplossingen .

Met steeds minder personeel in de zorg, een vergrijzende bevolking en een toenemende vraag naar zorg, bevinden we ons wereldwijd in een situatie waarin een gezonde omgeving meer voor ons kan betekenen dan wat zorg of geld kunnen bijdragen. De echte perverse prikkel in de zorg is dat de kosten stijgen door onbetaalbare medicijnen. Leveranciers willen geen risico lopen dat ze niet aan Nederland mogen leveren omdat een andere fabriek 1 cent bespaart op de verpakking van een geneesmiddel. Dit maakt hun investeringsrisico te hoog. Het gevolg is dat Nederlandse patiënten ziek worden van het steeds moeten wisselen van medicijnen. 

Apothekersassistenten nemen massaal ontslag omdat zij niet langer met echte mensen aan de balie willen staan die dringende vragen hebben. Het gesprek, het vertrouwen en de verbinding tussen burgers en zorgverleners verdwijnen.

Een aanwezige docent zei: “Kinderen moeten schooltuinonderwijs krijgen; ze weten niet hoe gezond eten eruitziet of dat een wortel uit de grond komt.” Ik lachte – ik heb tien jaar lang natuuronderwijs gegeven in het basisonderwijs en worteltjes kweken, uit de grond trekken, het zand eraf vegen en een grote hap nemen was altijd het hoogtepunt van elk leerjaar. “Is dat echt een wortel, juf? Kun je die echt eten? Mag ik hem eerst wassen? Er zitten toch beestjes in de grond?” Ja, er zitten nog beestjes in de grond, en dat hoort erbij.

Perverse prikkels? In ons huidige zorgsysteem zijn leveranciers die niet leveren wat ze beloven ook nog steeds een probleem, of ze nu duurzaam zijn of niet.

– Marieke Lammers Perspectief in Duurzame Zorg. 

---

 

Bronnen:

– CO2-uitstoot zorgsector: CBS.

– Studie Duurzame Gezondheidszorg: Gupta Strategists.

– Duurzame Zorg: Medisch Contact.

– Circulariteit en Wegwerpluiers: Binnenlands Bestuur.