Uit de luiers: Hoe “de inco” de circulariteit van de ouderenzorg teniet doet

In Nederland komt jaarlijks 200 miljoen kilo babyluiers van 600.000 kinderen en tot 200 miljoen kilo incontinentiemateriaal van 400.000 ouderen vrij. Een kind produceert 260 kg luierafval per jaar, wat 8-10% van het totale restafval in Nederland uitmaakt.

In sommige gemeenten worden luiers en incontinentiemateriaal onder hoge druk en temperatuur verwerkt, waarbij 75% van het organisch materiaal vergist wordt, medicijnresten worden afgebroken, en materialen zoals polypropeen en polyetheen teruggewonnen. Dit lijkt positief, want naast het gemak van wegwerpluiers worden nuttige producten zoals biogas en meststoffen geproduceerd. In de ouderenzorg bestaat 49% van het afval uit luiers, en in de gehandicaptenzorg en GGZ is dat 25%. Van alle via zorgverzekeraars vergoede hulpmiddelen is 59% incontinentiemateriaal.

Het materiaal is volumineus, kostbaar in transport en moeilijk te verwerken, en brengt ook hoge kosten met zich mee. Daarnaast belanden ongebruikte luiers vaak op de afvalberg, wat leidt tot verspilling van zowel materiaal als kapitaal. Maandverband wordt overigens niet meegerekend in deze afvalstromen.

Sinds enkele jaren worden speciale luierverwerkingsinstallaties gebouwd, zoals de installatie in de Amsterdamse haven. Door de gestegen prijzen van plastic recyclaat en toegenomen recycling van kunststof lijkt er een markt voor te ontstaan. Toch wordt slechts een klein percentage van alle luiers gerecycled, wat extra kosten oplevert voor gemeenten. Retailers stunten vaak met de prijzen van luiers, maar als de ware verwerkingskosten zouden worden meegerekend, zou een luier 0,15 euro duurder zijn. Het ontbreekt echter aan voorlichting over de gevolgen van wegwerpluiers en stimulering van wasbare luiers door de overheid. Er is ook geen regelgeving die ouders of producenten aanmoedigt om verantwoordelijkheid te nemen voor een duurzamer product.

Ondanks de waardevolle materialen die uit wegwerpluiers kunnen worden gewonnen, blijft dit een end-of-the-pipe-oplossing, de laagste trede op de R-ladder van afvalvermindering. Onderzoekers wijzen herhaaldelijk op het gebrek aan effectief overheidsbeleid om deze problematiek aan te pakken.

Circulariteit beschrijft het proces van instroom, gebruik en uitstroom van materialen. Het feit dat incontinentiemateriaal 28% van de totale afvalstroom in de zorg uitmaakt, exclusief 17% aan overig plastic, toont de omvang van het probleem. Preventie van luiergebruik en herverdeling van ongebruikte hulpmiddelen, zoals het Hulpmiddelen Heruitgifteproject, zijn logische stappen om dit probleem aan te pakken.

Afvalverwerkers pleiten voor een Uitgebreide Producenten Verantwoordelijkheid (UPV) om beter recyclebare luiers te produceren. Dit zou helpen bij het huidige probleem waarin niet alleen de vervuiler betaalt, maar ook bepaalt. Gemeenten en afvalverwerkers dragen nu de hoge verwerkingskosten.

Hybride wasbare luiers of biobased wegwerpluiers zijn 10 tot 20 procent goedkoper en verminderen afval en CO2-uitstoot. Het Future Diaper Project, met initiatieven zoals ‘Mazzelkontjes’ van Meerlanden, biedt jonge ouders de kans om gratis wasbare luiers te proberen, wat per kind €500 kan besparen.

De trend naar wasbare luiers zet door, ook voor volwassenen. Volgens Milieu Centraal zijn herbruikbare luiers gunstig voor het milieu. Kinderen die wegwerpluiers dragen, worden gemiddeld 1,5 jaar later zindelijk, wat aangeeft dat zindelijkheidstraining en het vermijden van wegwerpluiers veel opleveren.

Een producent van menstruatieondergoed wijst erop dat het verminderen van grondstoffen en het gebruik van hernieuwbare materialen cruciaal zijn. Eén stuk wasbaar menstruatieondergoed vervangt 156 wegwerpverbanden, vermindert afval met 82% en stoot 40% minder CO2 uit.

Hoewel de aanwezigheid van nanoplastics in ons lichaam zorgwekkend is, nemen we dit niet mee als argument voor wasbare luiers. Het beperkte recyclingpotentieel van plastics maakt het echter moeilijk om wegwerpluiers te blijven promoten.

Positief is dat sinds 2022 de Branchevereniging Wasbare Luiers (BVWL) bestaat, waarin importeurs en verkopers van wasbare luiers zich hebben verenigd.

Hebben cliënten of zorginstellingen ongebruikte hulpmiddelen over? Meld je aan voor onze inzamelingsmogelijkheid: https://deapotheekvandetoekomst.nl/hulpmiddelen-heruitgifteproject/